Endokrinolog Arzu Jalilova, sosyal medyan\u0131n ergen beynini nas\u0131l \u015fekillendirdi\u011fine ili\u015fkin \u00e7arp\u0131c\u0131 de\u011ferlendirmeler yapt\u0131. Ergen beyninin dijital uyaranlara yeti\u015fkinlerden \u00e7ok daha duyarl\u0131 oldu\u011funu belirten Uzm. Dr. Jalilova, “Ergenlerin beyninin hen\u00fcz olgunla\u015fmam\u0131\u015f yap\u0131s\u0131, onlar\u0131 dijital d\u00fcnyan\u0131n cazibesine daha duyarl\u0131 hale getiriyor. Dijital d\u00fcnyan\u0131n etkisi \u2018iyi\u2019 ya da \u2018k\u00f6t\u00fc\u2019 de\u011fil; nas\u0131l, ne ama\u00e7la ve hangi ihtiyaca g\u00f6re kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkili.” dedi.
\n
Ac\u0131badem Kent Hastanesi \u00c7ocuk Endokrinoloji Uzman\u0131 Dr. Arzu Jalilova, pek \u00e7ok ebeveynin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ekran ba\u015f\u0131ndan ayr\u0131lmamas\u0131ndan, ellerinden telefonlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmemelerinden \u015fikayet\u00e7i oldu\u011funu, asl\u0131nda gencin ne kadar ekran kulland\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, ekran\u0131 ne i\u00e7in, nas\u0131l ve hangi duygusal ihtiya\u00e7la kulland\u0131\u011f\u0131na odaklanmalar\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Beyin geli\u015fimi, hormonlar ve dijital d\u00fcnyan\u0131n kesi\u015fimi
\n
Ergenlerde sosyal medya kullan\u0131m\u0131n\u0131n beyin geli\u015fimi, hormon \u00fcretimindeki rol\u00fc konusunda \u00f6nemli de\u011ferlendirmelerde bulunan Endokrinolog Jalilova, sosyal medyan\u0131n ergenlik d\u00f6nemindeki beyin ve davran\u0131\u015f geli\u015fimi \u00fczerindeki etkilerine dikkat \u00e7ekerek ailelere \u00f6nemli uyar\u0131larda bulundu. Ergenli\u011fin, beynin yeniden yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n en yo\u011fun bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir d\u00f6nem oldu\u011funu belirten Uzm. Dr. Jalilova, bu d\u00f6nemde gen\u00e7lerin yaln\u0131zca fiziksel olarak de\u011fil, n\u00f6robiyolojik ve psikolojik a\u00e7\u0131dan da d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irdi\u011fini vurgulad\u0131. Duygular\u0131 ve \u00f6d\u00fcl mekanizmas\u0131n\u0131 y\u00f6neten limbik sistemin, ergenlikte yeti\u015fkinlere g\u00f6re \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Jalilova, \u015f\u00f6yle konu\u015ftu: “Buna kar\u015f\u0131n dikkat, planlama, \u00f6zdenetim ve karar verme gibi y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc i\u015flevlerin merkezi prefrontal korteks ancak 20\u2019li ya\u015flar\u0131n ortalar\u0131nda tamamlan\u0131yor. Bu geli\u015fimsel fark, gen\u00e7leri risk almaya daha yatk\u0131n, duygusal tepkilere daha a\u00e7\u0131k ve sosyal geri bildirime daha duyarl\u0131 hale getiriyor. Sosyal medya ve oyunlar, bu biyolojik hassasiyetle do\u011frudan etkile\u015fime giriyor. Bildirim sesleri, be\u011feniler, takip\u00e7i art\u0131\u015flar\u0131 ve payla\u015f\u0131mlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc; beynin \u00f6d\u00fcl kimyasal\u0131 dopamini h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde art\u0131r\u0131yor. Ergen beyninin dopamin sistemi yeti\u015fkinlere g\u00f6re daha hassas. Bu nedenle sosyal medya gen\u00e7ler i\u00e7in s\u0131radan bir ileti\u015fim arac\u0131 olmaktan \u00e7\u0131karak biyolojik a\u00e7\u0131dan g\u00fc\u00e7l\u00fc, tekrar aranan bir deneyime d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.”<\/p>\n
Dijital sosyalle\u015fme oksitosin d\u00fczeylerini de etkiliyor
\n
Jalilova, sosyal medyan\u0131n yaln\u0131zca dopamin de\u011fil, ba\u011fl\u0131l\u0131k ve g\u00fcven hissiyle ili\u015fkili oksitosin hormonunu da tetikleyebilece\u011fini s\u00f6yledi. Gen\u00e7lerin grup sohbetleri, payla\u015f\u0131mlar veya \u00e7evrim i\u00e7i topluluklar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla dijital ortamda bile aidiyet duygusu geli\u015ftirdi\u011fini ifade eden Uzm. Dr. Jalilova s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc: “Bu durum, \u00f6zellikle duygusal dalgalanmalar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu ergenlik d\u00f6neminde sosyal medyay\u0131 bir g\u00fcven ve aidiyet alan\u0131 haline getiriyor. Sosyal medyan\u0131n sundu\u011fu idealize edilmi\u015f bedenler, y\u00fczler, ba\u015far\u0131lar ve ya\u015fam tarzlar\u0131; gen\u00e7lerde s\u00fcrekli k\u0131yaslama davran\u0131\u015f\u0131na neden olabiliyor. Bu \u00f6zellikle hormonlar\u0131n etkisiyle duygular\u0131n yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ergenlikte risk yarat\u0131yor. Ger\u00e7ekle filtrelenmi\u015f hayat aras\u0131ndaki fark b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e gen\u00e7lerin kendilerini yetersiz g\u00f6rme ihtimali art\u0131yor. Bu da \u00f6z-de\u011fer kayb\u0131, kayg\u0131 art\u0131\u015f\u0131 ve beden alg\u0131s\u0131 bozuklu\u011funa yol a\u00e7abilir.”<\/p>\n
Davran\u0131\u015fsal sonu\u00e7lar do\u011furur
\n
\u00d6te yandan Uzm. Dr. Jalilova, gen\u00e7lerin sosyal medya ile ili\u015fkisinin yaln\u0131zca psikolojik de\u011fil, davran\u0131\u015fsal sonu\u00e7lar da do\u011furdu\u011funu, bildirim seslerinin, uygulama ge\u00e7i\u015flerinin, h\u0131zl\u0131 akan video i\u00e7erikleri ve \u00e7oklu ekran kullan\u0131m\u0131n\u0131n dikkatin s\u00fcrekli b\u00f6l\u00fcnmesine neden oldu\u011funu s\u00f6yledi.
\n
Jalilova, “Bu durum dikkat s\u00fcresini k\u0131saltabilir, derin d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi zorla\u015ft\u0131rabilir ve uzun, sab\u0131r gerektiren aktivitelerden ka\u00e7\u0131nma e\u011filimini art\u0131rabilir. Dijital ortam\u0131n sundu\u011fu h\u0131zl\u0131 \u00f6d\u00fcller, okul dersleri gibi uzun vadeli \u00e7aba gerektiren alanlara kar\u015f\u0131 motivasyonu d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. B\u00f6ylece ergenler, \u2018hemen sonu\u00e7 getiren\u2019 etkinliklere y\u00f6nelmekte; okuma, \u00f6\u011frenme veya uzun s\u00fcreli odak gerektiren g\u00f6revleri s\u00fcrd\u00fcrmekte g\u00fc\u00e7l\u00fck ya\u015fayabilmektedir. Bununla birlikte, sosyal medya ve dijital medya yaln\u0131zca risk ta\u015f\u0131maz. Do\u011fru ve bilin\u00e7li kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131rabilir, bilgiye eri\u015fimi kolayla\u015ft\u0131rabilir, benzer ilgi alanlar\u0131na sahip akranlarla g\u00fcvenli topluluklar olu\u015fturabilir ve sosyal destek a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumlu katk\u0131lar sa\u011flayabilir. Gen\u00e7ler, dijital ortamda kendilerini ifade etmeyi \u00f6\u011frenebilir, toplumsal fark\u0131ndal\u0131k geli\u015ftirebilir ve \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7lerini g\u00fc\u00e7lendirebilirler. Dijital d\u00fcnyan\u0131n etkisi bu nedenle \u2018iyi\u2019 ya da \u2018k\u00f6t\u00fc\u2019 \u015feklinde de\u011fil; ne ama\u00e7la, nas\u0131l ve hangi ihtiyaca y\u00f6nelik kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirilmelidir. Bu nedenle temel soru gencin kadar ekran kulland\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, gencin ekran\u0131 ne i\u00e7in, nas\u0131l ve hangi duygusal ihtiya\u00e7la kulland\u0131\u011f\u0131 olmal\u0131d\u0131r.” diye konu\u015ftu.
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Endokrinolog Arzu Jalilova, sosyal medyan\u0131n ergen beynini nas\u0131l \u015fekillendirdi\u011fine ili\u015fkin \u00e7arp\u0131c\u0131 de\u011ferlendirmeler yapt\u0131. Ergen beyninin dijital uyaranlara yeti\u015fkinlerden \u00e7ok daha duyarl\u0131 oldu\u011funu belirten Uzm. Dr. Jalilova, “Ergenlerin beyninin hen\u00fcz olgunla\u015fmam\u0131\u015f yap\u0131s\u0131, onlar\u0131 dijital d\u00fcnyan\u0131n cazibesine daha duyarl\u0131 hale getiriyor. Dijital d\u00fcnyan\u0131n etkisi \u2018iyi\u2019 ya da \u2018k\u00f6t\u00fc\u2019 de\u011fil; nas\u0131l, ne ama\u00e7la ve hangi ihtiyaca g\u00f6re kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131yla…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":78101,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_crdt_document":"","footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-78100","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78100"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78100\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78102,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78100\/revisions\/78102"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/78101"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}