{"id":48040,"date":"2025-08-11T11:34:48","date_gmt":"2025-08-11T08:34:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.egemtv.com\/?p=48040"},"modified":"2025-08-11T11:34:49","modified_gmt":"2025-08-11T08:34:49","slug":"yok-olmaya-baslayan-kulturel-miras-kayit-altina-aliniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.egemtv.com\/?p=48040","title":{"rendered":"Yok olmaya ba\u015flayan k\u00fclt\u00fcrel miras kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131yor"},"content":{"rendered":"<p>Mu\u011fla\u2019da geleneksel ta\u015f ev ve ah\u015fap i\u015flemeli i\u00e7 dekorasyon olarak 100 y\u0131ldan fazla bir ge\u00e7mi\u015fe sahip Mu\u011fla\u2019n\u0131n Yata\u011fan il\u00e7esi Katranc\u0131 Mahallesinde az say\u0131da kalan ta\u015f ev ve ah\u015fap i\u015flemeli i\u00e7 mimari yap\u0131 gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131yor.<br \/>\n<br \/>Prof. Dr. Bilal S\u00f6\u011f\u00fct\u2019\u00fcn kaz\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc Stratonikeia Antik Kenti heyet \u00fcyesi Sel\u00e7uk \u00dcniversitesi Sanat Tarihi B\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Prof. Dr. Osman Kundurac\u0131 ve Dr. \u00d6\u011fretim \u00fcyesi Nurcan Baharg\u00fcl\u00fc, b\u00f6lge evlerini detayl\u0131 bir bi\u00e7imde inceleyerek akademik anlamda yay\u0131nlar ile yok olmaya y\u00fcz tutan k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 kay\u0131t alt\u0131na al\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Ayakta kalan 42 ev var<br \/>\n<br \/>Geleneksel konutlar \u00fczerine yakla\u015f\u0131k 30 y\u0131ld\u0131r b\u00f6lgede \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten Prof. Dr. Osman Kundurac\u0131 Katranc\u0131 evlerinin mimari yap\u0131s\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fcrken, Dr. \u00d6\u011fretim \u00fcyesi Nurcan Baharg\u00fcl\u00fc son yapt\u0131\u011f\u0131 \u2018Mu\u011fla- Yata\u011fan il\u00e7esi Katranc\u0131 K\u00f6y  evlerinden \u00d6rnekler\u2019 isimli makalesi Pamukkale \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Dergisinde yay\u0131na sundu. Her iki ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yapt\u0131klar\u0131 alan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda yakla\u015f\u0131k Katranc\u0131 Mahallesinde 42 ev oldu\u011funu belirterek ilerleyen zamanlarda bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u2018Katranc\u0131 Evleri\u2019 isimli kitap olarak yay\u0131nlayacaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131lar.<\/p>\n<p>Ana motif \u00e7am kozala\u011f\u0131<br \/>\n<br \/>Katranc\u0131 evleri genellikle iki katl\u0131, \u00f6nl\u00fckl\u00fc (d\u0131\u015f sofal\u0131) ve d\u00fcz toprak daml\u0131 olmas\u0131 ile dikkat \u00e7ekiyor. Tek veya iki odal\u0131 plan d\u00fczeninde in\u015fa edilirken, odalar sofan\u0131n gerisine yerle\u015ftirilmi\u015f, \u00f6n cephede kibet, d\u0131\u015f sofa ve oda \u015feklinde bir plan d\u00fczeni hakim. Katranc\u0131 mahallesinde bulunan evler kullan\u0131lan ta\u015f ve ah\u015fap malzemeleriyle s\u00fcslemeleri orijinal olup \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc devam ettiriyor. D\u0131\u015f cephe bak\u0131m\u0131ndan sade olan bu evlerin s\u00fcslemeleri i\u00e7 donat\u0131 elemanlar\u0131nda yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Genellikle ah\u015fap \u00fczerine yap\u0131lan bu s\u00fcslemeler oda kap\u0131lar\u0131, y\u00fckl\u00fck ve elamanlar\u0131, b\u00f6mbelik, f\u0131r\u0131n\u00e7, pencere kanatlar\u0131nda, almal\u0131k (raf) y\u00fczeylerinde ve tavanlarda s\u0131k rastlan\u0131yor. Oda kap\u0131lar\u0131 iki ve \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131lm\u0131\u015f tablal\u0131 kap\u0131lar olarak dikkat \u00e7ekerken, \u00e7atma ve \u00e7akma tekni\u011finde yap\u0131lan kap\u0131lar\u0131n kanat y\u00fczeyleri dikey ve yatay panolara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f. B\u00f6l\u00fcnen bu panolar\u0131n i\u00e7inde farkl\u0131 s\u00fcsleme motiflerine yer verilirken, genellikle kap\u0131lar\u0131n en ortas\u0131nda bulunan s\u00fcsleme \u00e7am kozala\u011f\u0131 olmas\u0131 dikkat \u00e7ekiyor. \u00c7am kozala\u011f\u0131 olmas\u0131n\u0131n nedeni ise b\u00f6lge insan\u0131n\u0131n tek ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 f\u0131st\u0131k \u00e7amlar\u0131nda elde edilen k\u00fcnar meyvesi olmas\u0131.<\/p>\n<p>Ah\u015fap oyma ustalar\u0131 Ayd\u0131n \u00c7ine Ak\u00e7aova\u2019dan<br \/>\n<br \/>Ayd\u0131n \u00c7ine Ak\u00e7aova mahallesinden gelen ustalar taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tespit edilen ah\u015fap oyma i\u015f\u00e7iliklerde kap\u0131lardaki ana kompozisyon \u00e7ark\u0131felek, y\u0131ld\u0131z ve baklava diliminden meydana geliyor. Bu kompozisyonlar\u0131n i\u00e7indeki panolarda ise; tabanca, han\u00e7er, ay ve y\u0131ld\u0131z, \u00e7ark\u0131felek, yonca, vazodan \u00e7\u0131kan \u00e7i\u00e7ekler, ibrik, g\u00fc\u011f\u00fcm, gaz lambas\u0131, el feneri, nazar boncu\u011fu, ayna, araba, ku\u015f, y\u0131lan ve bal\u0131k motifler i\u015flenmi\u015f. S\u0131k g\u00f6r\u00fclen motif ise b\u00f6lgede yeti\u015fen k\u00fcnar (kozalak) \u00e7i\u00e7e\u011fi ve yapra\u011f\u0131.<br \/>\n<br \/>\u00d6zg\u00fcn dokusunu hala koruyor<br \/>\n<br \/>B\u00f6lgede 30 y\u0131ld\u0131r geleneksel evler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fma yapan Sel\u00e7uk \u00dcniversitesi Sanat Tarihi B\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Prof. Dr. Osman Kundurac\u0131, &#8220;Bizim Katranc\u0131\u2019y\u0131 tercih etmemizin en \u00f6nemli sebeplerinden bir tanesi, \u00f6zg\u00fcn dokusunu ve yap\u0131s\u0131n\u0131 hala bozmam\u0131\u015f olan bir y\u00f6r\u00fck yerle\u015fmesi, k\u00f6y yerle\u015fmesi. Hala buran\u0131n tapusuz oldu\u011funu da belirtmek isterim. B\u00f6lgedeki evler genellikle bir har\u0131m dedikleri k\u00fc\u00e7\u00fck bir avlunun i\u00e7erisine oturtulmu\u015f, iki katl\u0131 olmakta ve malzeme olarak b\u00f6lgedeki kaynak ta\u015flarla yap\u0131lm\u0131\u015f olan bu evlerin alt katlar\u0131 ah\u0131r ve samanl\u0131k olarak kullan\u0131l\u0131yor. \u00dcst katlar ise as\u0131l ya\u015fama kat\u0131 olarak tercih ediliyor. Evlerin malzeme olarak kayrak ta\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda en dikkat \u00e7eken taraf\u0131 d\u00fcz toprak daml\u0131 olmalar\u0131. Hala bu b\u00f6lgede bu d\u00fcz toprak dam gelene\u011fi terk edilmemi\u015f ve kullan\u0131lmaktad\u0131rlar. Bu evlerin mimari anlamda iki oda veya tek odadan olu\u015fmas\u0131 ve \u00f6zellikle o odan\u0131n \u00f6n\u00fcnde \u00f6nl\u00fck dedikleri bir giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc var. Her iki b\u00f6l\u00fcmde de mutlaka bir ocak yer al\u0131yor&#8221; dedi.<\/p>\n<p>&#8220;Mahallenin ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 k\u00fcnar motifleri kap\u0131larda&#8221;<br \/>\n<br \/>Katranc\u0131 evlerinin ah\u015fap i\u015flemeleri \u00fczerine makale yazan Dr. \u00d6\u011fretim \u00fcyesi Nurcan Baharg\u00fcl\u00fc, &#8220;Katranc\u0131 evlerinin ah\u015fap s\u00fcslemelerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda genellikle evlerin oda giri\u015f kap\u0131lar\u0131n\u0131n tek kanatl\u0131 ve \u00fczerinde bitkisel, geometrik ve nesnel s\u00fcslemelerin hatta bazen fig\u00fcrl\u00fc s\u00fcslemelerin yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6zellikle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Katranc\u0131 mahallesinin daha eski ismiyle k\u00f6y\u00fcn\u00fcn bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle k\u00fcnar a\u011fac\u0131ndan, \u00e7am f\u0131st\u0131\u011f\u0131ndan ge\u00e7imlerini sa\u011flad\u0131klar\u0131n\u0131 halk taraf\u0131ndan \u00f6\u011freniyoruz ve bunun i\u00e7in de evlerinde bulunan ah\u015fap s\u00fcslemelerini, kap\u0131lar\u0131n\u0131n tam orta k\u0131sm\u0131ndaki ana motiflerinde kozalak \u00e7i\u00e7e\u011finin a\u00e7m\u0131\u015f hallerini, tomurcuk hallerini yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Burada bunlar\u0131n ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n kendi evlerindeki ah\u015fap s\u00fcslemenin \u00fczerine bir dantel \u015feklinde i\u015flenmi\u015f halleri kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Genellikle tepelik k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu yerde han\u00e7er motiflerinin olmas\u0131, burada bir erkek efeli\u011fin sembol\u00fc olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Daha sonraki a\u015famalarda s\u00fcsleme motiflerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Kavakl\u0131dere buraya \u00e7ok yak\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in Kavakl\u0131dere bak\u0131rc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda g\u00fc\u011f\u00fcm-ibrik motifleri kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Ah\u015fap kap\u0131lar\u0131n \u00fczerindeki s\u00fcslemelerden ziyade i\u00e7 k\u0131s\u0131mlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda genellikle i\u00e7 donat\u0131 elemanlar\u0131n\u0131n da s\u00fcsl\u00fc oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6zellikle Ayd\u0131n\u2019\u0131n \u00c7ine \u0130l\u00e7esi Ak\u00e7ova Mahallesinden gelen Mevl\u00fct ve Mehmet \u00d6zen karde\u015fler, 1930 ve 40 y\u0131llar\u0131nda buradaki k\u00f6yleri gezerek bu kap\u0131lar\u0131 ve i\u00e7 donat\u0131lar\u0131ndaki elemanlar\u0131n \u00fczerlerinin ah\u015fapla s\u00fcslendi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Oyma, kabartma, kaz\u0131ma tekni\u011finde yap\u0131yorlar genellikle bunlar\u0131. \u0130\u00e7 k\u0131s\u0131mlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda y\u00fckl\u00fcklerin alt k\u0131sm\u0131nda y\u00f6rede zar ad\u0131 verdikleri dikey panolar\u0131n i\u00e7erisinde yine kozalak \u00e7i\u00e7ekleri kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 elemanlar olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise direklerin \u00fczerindeki yast\u0131k dedi\u011fimiz veya y\u00f6rede f\u0131r\u0131n\u00e7 ismi verilen kaz\u0131ma tekni\u011fi ile yap\u0131lm\u0131\u015f geometrik s\u00fcslemelerin \u00fczerinde nazara kar\u015f\u0131 engelledi\u011fine inand\u0131klar\u0131 mavi boncuklar\u0131 daha sonra aplike tekni\u011fi ile yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bunun haricinde yer g\u00f6k ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kuran sistemle, inan\u00e7lar\u0131yla tavanlar\u0131n s\u00fcsl\u00fc olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Kap\u0131lar\u0131n \u00fczerine yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 s\u00fcsleme motiflerini tavan g\u00f6beklerine de i\u015fledikleri dikkatleri \u00e7ekiyor&#8221; dedi.<br \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mu\u011fla\u2019da geleneksel ta\u015f ev ve ah\u015fap i\u015flemeli i\u00e7 dekorasyon olarak 100 y\u0131ldan fazla bir ge\u00e7mi\u015fe sahip Mu\u011fla\u2019n\u0131n Yata\u011fan il\u00e7esi Katranc\u0131 Mahallesinde az say\u0131da kalan ta\u015f ev ve ah\u015fap i\u015flemeli i\u00e7 mimari yap\u0131 gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131yor. Prof. Dr. Bilal S\u00f6\u011f\u00fct\u2019\u00fcn kaz\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc Stratonikeia Antik Kenti heyet \u00fcyesi Sel\u00e7uk \u00dcniversitesi Sanat Tarihi&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":48041,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_crdt_document":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-48040","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-guncel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48040","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48040"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48040\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48042,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48040\/revisions\/48042"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/48041"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48040"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48040"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.egemtv.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48040"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}